Door Just de Leeuwe

TU Delft Repository bestaat 10 jaar. Van het publiceren van enkele digitale dissertaties is het uitgegroeid tot dé plek van de TU Delft waar de output van de universiteit getoond wordt voor de wereld: dissertaties, scripties, boeken, redevoeringen, video-lectures, beeldmateriaal, educatief materiaal. In die tien jaar is veel veranderd. Open Access werd van een verheven ideaal een business model voor uitgevers en de inhoud van Open Access werd verbreed tot Open Science waarbij leermiddelen, open data en software onderdeel werden van een groter geheel.

Deze laatste paar weken van 2014 blikken we in 5 delen terug op deze ontwikkelingen.

In deel 3: Een speciaal team

Inrichting TU Delft Repository

Om de Open Access taken uit te voeren werd binnen TU Delft Library een speciaal team geformeerd, dat na verloop van tijd bestond uit repository-medewerkers, een repositorymanager, functioneel applicatiebeheerders, ICT-architect en accountmanagers. Het bestaande content managament systeem (CMS) van Delft Library werd ingezet om de metadata en full text te publiceren op het web en gedeeld via het essentiële Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting (OAI-PMH protocol ) Dit XML-protocol, waarvan de eerste versie beschikbaar kwam in 2001, is zeer succesvol gebleken om de uitwisseling tussen te bewerkstelligen. In 2009 besloot Delft Library om de software zelf te modelleren met behulp van Fedora Commons-software en geen bestaande repository-software als E-prints of DSpace aan te schaffen.

De Fedora Commons-software (niet te verwarren met het Fedora Linux besturingssysteem) doet dienst als duurzaam opslagsysteem op basis van contentmodellen. Omdat de Fedora-software geen gebruikersinterface kent, bouwde Delft Library met de Python-programmeertaal en het Django web framework een eigen snelle webapplicatie voor de publicatie-, zoek- en adminstratie-functies. Na ruim vijf jaar trouwe dienst worden deze functies in 2015 vervangen door gangbare Islandora-software. Islandora is Canadese open source repository software gebouwd met modules in het open source webontwikkelplatform Drupal. Islandora doet ook dienst als middleware voor de communicatie tussen Drupal en Fedora. De Delftse Repositories kunnen daardoor Fedora blijven gebruiken als duurzaam opslagsysteem.

Het Delftse open access materiaal werd op allerlei manieren verzameld bij uitgevers maar de rechtstreekse levering vanuit wetenschappers, de zogeheten green road,  is altijd bescheiden gebleven, zoals bij veel institutionele repositories.  In die zin is self archiving beperkt gebleven tot ArXiv, ’s-werelds grootse pre-printserver voor de natuurwetenschap.1 De kans is overigens groot  dat dit door de actieve participatie van het Ministerie van OCW de komende jaren gaat veranderen.2

De publicatietypen in Delft liepen uiteen van redevoeringen, conference papers octrooien tot technische tekeningen op groot formaat. Naast de jaarlijkse aanwas werden verschillende digitaliseringstrajecten gestart waarbij veel expertise werd opgedaan. Op deze manier zijn alle  Delftse dissertaties, vanaf de eerste promotie in 1906, gescand en full tekst doorzoekbaar gemaakt.  Het bleek onmogelijk om alle rechthebbenden persoonlijk om toestemming te vragen in dit proces. Om die reden werden er disclaimers ontwikkeld die overigens slechts  een enkele keer  gebruikt hoefden te worden. Nog zeldzamer waren de situaties waarbij een werk uit de repository verwijderd moest worden. Veelal waren de reacties van de promovendi enthousiast omdat het werk nu getoond kon worden aan een breder publiek en zij dit gemakkelijk konden delen. 3

TU Delft Repository was  vanaf de eerste dag een volledige full-tekst database.  Hierdoor was het verwachtingspatroon voor de gebruiker altijd helder en werd er ten aanzien van de catalogus altijd een meerwaarde gecreëerd.

Het eerste Repository team in 2007. Vanaf links naar rechts Ans Schmetz, Ellen Verbakel, Just de Leeuwe en Jan van der Heul.

Gescande overzichtsbundel van dissertaties uit 1955.

1 ArXiv behaalde in december 2014 de mijlpaal van 1 miljoen preprints. http://arxiv.org/

2 Het Ministerie van OCW verlangt dat in 2018 60% van de Nederlandse wetenschappelijke output als Open Access beschikbaar is. Als optimale toegang hanteert men hiervoor de Golden Road maar de Green Road is een aanvaardbaar alternatief.

3 Sinds 2008 is het opnemen van de dissertatie in full tekst een verplicht onderdeel van het promotiereglement van de TU Delft