Sinds 2011 kent de TU Delft het fenomeen : 2 keer per jaar wordt er een artiest, kunstenaar of andere creatieveling aangesteld om de studenten kennis te laten maken met een wereld die niet om techniek draait. Dit voorjaar is Erik de Jong, beter bekend als Spinvis, de Cultural Professor. Het thema voor zijn professorschap is “Uit het niets”.

Tekst: Marietje Ruijgrok
Foto’s: Jan van der Heul

Elke keer als er een Cultural Professor aangesteld wordt, stelt TU Delft Library materiaal tentoon uit de bijzondere Trésorcollectie (vol met erfgoed) dat bij het thema van de professor past. Ook voor Professor hebben we zeer toepasselijke items gevonden:

  • De Franse postbode Ferdinand Cheval
  • De muziektheorie van Simon Stevin
  • De stemvork of diapason

De Franse postbode Ferdinand Cheval (1836 – 1924)

Vanaf het moment dat hij struikelde over een curieuze steen droomde de Franse postbode Ferdinand Cheval van een paleis zoals er nog nooit gebouwd was. De volgende dag keerde hij terug naar die plek en begon meerdere stenen te verzamelen. Met de verzamelde stenen begon hij een fantasiebouwsel samen te stellen door middel van cement, leem en gaas.

Dit deed hij daarna 33 jaar lang tijdens zijn dagelijkse postroute van Hauterives tot Tersanne (gelegen in het departement Drôme in zuidoost-Frankrijk). Dit bouwsel vormt de inspiratiebron voor het project dat Spinvis met zijn studenten wil gaan uitvoeren.

Bron: Boek: Le facteur Cheval (1969), Auteur: Alain Borne

De muziektheorie van Simon Stevin

In de Wisconstighe Gedachtenissen (1608) staat de ‘Spiegheling der Singconst’ genoemd bij de ‘Ghemengde stoffen’,  maar de inhoud ontbreekt. Toch had Stevin zijn muziektheorie al in 1585 aangekondigd, in L’Arithmetique (blz 57). Fragmenten ervan werden eind 19e eeuw ontdekt in Principal Works V.

Stevin bedoelt met ‘singconst’ niet de zangkunst, maar de muziek. En ‘spiegheling’ is bij hem de theorie, die altijd in dienst moet staan van de ‘daet’ (praktijk). De Spiegheling der Singconst gaat over de intervallen in de toonladder. Drie ‘reine’ tertsen maken samen net geen octaaf. Er was dus een probleem met die intervallen, en dat was van belang bij de bouw van een luit: waar plaats je de ‘grepen’ (de ‘fretjes’ bij een gitaar), en bij het stemmen van orgels en klavecimbels. In de praktijk werden verschillende oplossingen gevonden. Vincenzo Galileï was Stevin voorgegaan in de eis: maak alle twaalf halve toonafstanden gelijk (hij nam de verhouding 18/17, een goede benadering). Stevin kwam uit op de exacte waarde: de twaalfde machtswortel van 2. We noemen zijn verdeling van het octaaf nu de evenredige stemming, of de ‘gelijkzwevende’ stemming.

Of Stevin zelf musiceerde is zeer de vraag. Dat de twaalfde machtswortel van 2 de ‘ware reden’ is kon in die tijd misschien alleen gezegd worden door “een wiskundige die niet helemaal op de hoogte was van de muzikale uitvoeringspraktijk”. Het is opvallend dat Stevin nergens de zwevingen noemt die beluisterd worden bij het stemmen van een instrument.
Het inzicht in de natuurkundige principes van geluid was nog niet veel verder dan: het is een trillende beweging. Tonen waren laag of hoog, grof of fijn. We kunnen ons nu niet goed meer voorstellen hoe een theorie over geluid opgesteld kon worden zonder het begrip frequentie. Stevin zegt: “en sijn alle Redens van twee voorghestelde gheluyden uyt het ghehoor niet te oirdeelen”.

Bron: D. Bierens de Haan, Bouwstoffen voor de Geschiedenis der Wis- en Natuurkundige Wetenschappen in de Nederlanden. Tweede verzameling.

De stemvork of diapason

Een stemvork of diapason is een twee-tandige, metalen vork die bij trilling een toon voortbrengt met nauwkeurig bekende stemtoonhoogte.
Een goede stemvork produceert nauwelijks boventonen, en het geluid benadert een reine sinustrilling. De uitvinding van de stemvork wordt toegedicht aan John Shore in 1711. John Shore was Sergeant Trompettist aan het Engelse Hof. Zowel Purcell als Händel schreven trompetpartijen speciaal voor hem.

Om de zachte toon van een stemvork goed te horen, wordt de stemvork met het ronde uiteinde wel tegen het hoofd gehouden (beengeleiding) of op een resonator gemonteerd of op bijvoorbeeld een tafelblad gedrukt.

Bijzondere collecties TU Delft Library, (1925-1950)

Tentoonstelling resultaten Masterclass

Onderdeel van het Cultural Professorschap is de masterclass voor studenten. Vanaf 7 juni worden de resultaten hiervan tentoongesteld in onze centrale hal. Het thema van deze masterclass is “De gedroomde frontlijn van mijn vakgebied”

Bekijk de objecten

Wil je deze objecten bekijken? Dan kan! Kom dan naar de Treasury, waar we vitrines met “ de inspiratie van Spinvis “ hebben ingericht of bekijk de foto’s op Flickr.

Ontdek de collectie

Kijk ook eens in de Treasury-ruimte zelf, waar we continu materiaal tentoonstellen uit onze bijzondere collectie. Ben je op zoek naar materiaal uit onze collectie? Neem dan gerust contact met ons op.